Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Πόλεων, στις 31 Οκτωβρίου, η Dimand παρουσιάζει τρεις νέες επιστημονικές μελέτες που εξετάζουν τους κλιματικούς κινδύνους στις ελληνικές πόλεις, το φαινόμενο της αστικής υπερθέρμανσης και τη θερμική ανθεκτικότητα των κτηρίων.
Οι έρευνες περιλαμβάνουν εννέα προτεινόμενες κατευθύνσεις παρεμβάσεων για τη βελτίωση του αστικού μικροκλίματος, καθώς και σενάρια εφαρμογής τους σε περιοχές της Αθήνας και του Πειραιά, αναδεικνύοντας πώς η επιστημονική γνώση μπορεί να μεταφραστεί σε πρακτικές λύσεις για πιο βιώσιμες και λειτουργικές πόλεις.
Οι μελέτες εκπονήθηκαν στο πλαίσιο ερευνητικού έργου της DIMAND, σε συνεργασία με την εταιρεία ερευνών 1830 lab και ερευνητικές ομάδες του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ). Απευθύνονται σε δήμους, περιφέρειες, φορείς της κεντρικής διοίκησης, τεχνικούς επιστήμονες, επαγγελματίες του κατασκευαστικού κλάδου, επενδυτές και πολίτες, με στόχο να τροφοδοτήσουν τον δημόσιο διάλογο για την προσαρμογή των πόλεων στην κλιματική αλλαγή.
Πώς μπορούν οι ελληνικές πόλεις να ανταποκριθούν στην άνοδο της θερμοκρασίας; Ποιες παρεμβάσεις μπορούν να περιορίσουν την αστική υπερθέρμανση και πώς ο σύγχρονος πολεοδομικός και κτηριακός σχεδιασμός μπορεί να συμβάλει στη δημιουργία πιο ανθεκτικών αστικών περιοχών; Τα ερωτήματα αυτά βρίσκονται στο επίκεντρο των τριών ερευνών, οι οποίες παρουσιάζονται για πρώτη φορά.
Οι τρεις επιστημονικές μελέτες
-«Οι Κλιματικοί Κίνδυνοι στις Ελληνικές Πόλεις: Αποτύπωση της παρούσας κατάστασης και προβλέψεις για το μέλλον». Η πρώτη μελέτη εκπονήθηκε από ερευνητική ομάδα του Τομέα Φυσικής Περιβάλλοντος του ΕΚΠΑ, υπό την καθοδήγηση του καθηγητή Κωνσταντίνου Καρτάλη.
Αντικείμενό της είναι η καταγραφή των κλιματικών κινδύνων που αντιμετωπίζουν οι ελληνικές πόλεις, με επίκεντρο την Αθήνα, τη Θεσσαλονίκη και τις Γούρνες Ηρακλείου. Περιλαμβάνει ιστορική ανάλυση βασικών κλιματικών μεταβλητών και δεικτών, καθώς και προσομοιώσεις και προβλέψεις για την εξέλιξη του μικροκλίματος στις συγκεκριμένες περιοχές έως το 2060 και, για τις Γούρνες, έως το 2065, βάσει δύο διαφορετικών κλιματικών σεναρίων.
-«Αστική Υπερθέρμανση: Το πρόβλημα και οι προτεινόμενες λύσεις». Η δεύτερη έρευνα πραγματοποιήθηκε επίσης από τον Τομέα Φυσικής Περιβάλλοντος του ΕΚΠΑ, υπό την καθοδήγηση του καθηγητή Κωνσταντίνου Καρτάλη.
Παρουσιάζει εννέα προτάσεις παρεμβάσεων για την ενίσχυση της κλιματικής ανθεκτικότητας της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης, με στόχο τον περιορισμό των κοινωνικών, οικονομικών, υγειονομικών και ενεργειακών επιπτώσεων της αστικής υπερθέρμανσης. Παράλληλα, εξετάζει συγκεκριμένα σενάρια εφαρμογής και αξιολογεί τα πιθανά οφέλη τους για το αστικό μικροκλίμα.
-«Θερμική Ανθεκτικότητα Κτηρίων στην Αττική». Η τρίτη μελέτη εκπονήθηκε από την Ομάδα Ερευνών Κτηριακού Περιβάλλοντος του Τμήματος Φυσικής του ΕΚΠΑ, υπό τον συντονισμό της καθηγήτριας Μαργαρίτας – Νίκης Ασημακοπούλου.
Η έρευνα βασίστηκε στην καταγραφή και ανάλυση δεδομένων θερμοκρασίας και υγρασίας από 33 χώρους γραφείων και διαμερίσματα στην Αττική, κατά την περίοδο Ιουλίου – Οκτωβρίου 2025.
Σκοπός ήταν να διερευνηθεί κατά πόσο παράγοντες όπως η χρονολογία κατασκευής, ο βαθμός ανακαίνισης, ο όροφος και οι συνθήκες αερισμού επηρεάζουν τη θερμική συμπεριφορά και την ανθεκτικότητα των κτηρίων.
Για τη συλλογή των στοιχείων εγκαταστάθηκαν ειδικές συσκευές μέτρησης στους επιλεγμένους χώρους, ενώ ακολούθησε η επεξεργασία και αξιολόγηση των δεδομένων. Συμπληρωματικά, η 1830 lab πραγματοποίησε συνεντεύξεις με χρήστες ορισμένων από αυτούς τους χώρους, καταγράφοντας τις εμπειρίες κατοίκων και εργαζομένων κατά τις περιόδους υψηλών θερμοκρασιών.
Αστική υπερθέρμανση: Επιπτώσεις σε υγεία και ποιότητα ζωής
Ένα από τα βασικά συμπεράσματα των ερευνών είναι ότι η αστική υπερθέρμανση αποτελεί πλέον σημαντική πρόκληση για τις ελληνικές πόλεις, με άμεσες συνέπειες στη δημόσια υγεία και την καθημερινότητα των κατοίκων. Η Αθήνα και η Θεσσαλονίκη βρίσκονται αντιμέτωπες με αυξανόμενη θερμική επιβάρυνση, η οποία ενισχύεται από την πυκνή δόμηση, την περιορισμένη παρουσία πρασίνου, τα υλικά που απορροφούν και συγκρατούν τη θερμότητα, αλλά και τις ανθρωπογενείς δραστηριότητες.
Οι παράγοντες αυτοί εντείνουν το φαινόμενο της αστικής θερμικής νησίδας, με αποτέλεσμα οι θερμοκρασίες στο εσωτερικό των πόλεων να παραμένουν συχνά υψηλότερες σε σχέση με τις γύρω περιοχές.
Οι επιπτώσεις εκτείνονται πέρα από τη θερμική δυσφορία, καθώς αυξάνονται οι ανάγκες για ψύξη και η ενεργειακή κατανάλωση, επιβαρύνεται η οικονομική δραστηριότητα και εντείνονται οι κοινωνικές ανισότητες. Ιδιαίτερα ευάλωτες είναι οι πληθυσμιακές ομάδες που εκτίθενται περισσότερο στις υψηλές θερμοκρασίες ή διαθέτουν περιορισμένα μέσα προστασίας.
Οι μελέτες υπογραμμίζουν ότι η αντιμετώπιση του φαινομένου προϋποθέτει συνδυασμό παρεμβάσεων, οι οποίες θα σχεδιάζονται με βάση τις ιδιαίτερες κλιματικές, πολεοδομικές και κοινωνικές συνθήκες κάθε περιοχής.
Παρεμβάσεις με δυνατότητα μείωσης της θερμοκρασίας έως 2°C
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα αποτελέσματα των επιστημονικών προσομοιώσεων, που αποτυπώνουν τα οφέλη συγκεκριμένων παρεμβάσεων για τη βελτίωση του αστικού μικροκλίματος.
Σύμφωνα με τα ευρήματα, στα αστικά πάρκα η μέση θερμοκρασία του αέρα είναι χαμηλότερη κατά 0,9°C στη διάρκεια της ημέρας και κατά 1,2°C τη νύχτα, σε σύγκριση με τον περιβάλλοντα αστικό ιστό.
Στον Άγιο Διονύσιο του Πειραιά εξετάστηκε ένα υποθετικό σενάριο δημιουργίας πέντε πάρκων τσέπης σε γειτονικά σημεία, το οποίο περιλαμβάνει και τη μετατροπή τμήματος σχολικής αυλής σε χώρο πρασίνου. Σύμφωνα με την προσομοίωση, ο συνδυασμός των παρεμβάσεων θα μπορούσε να επιφέρει τοπική μείωση της θερμοκρασίας έως και 2°C.
Αντίστοιχα, στην πλατεία Ομονοίας μελετήθηκε η χρήση ψυχρών υλικών στο οδόστρωμα και τα πεζοδρόμια, με τις προσομοιώσεις να εκτιμούν μείωση της θερμοκρασίας του αέρα κατά 0,3°C έως 1°C.
Τα αποτελέσματα καταδεικνύουν ότι ακόμη και παρεμβάσεις περιορισμένης κλίμακας μπορούν να έχουν θετικό αντίκτυπο, εφόσον εντάσσονται σε έναν ευρύτερο και συνεκτικό σχεδιασμό για την αναβάθμιση του αστικού περιβάλλοντος.
Συνεργασία δημόσιου και ιδιωτικού τομέα για πιο ανθεκτικές πόλεις
Η προσαρμογή των ελληνικών πόλεων στην κλιματική αλλαγή αποτελεί ήδη μια επιτακτική ανάγκη, καθώς συνδέεται άμεσα με την υγεία, την ασφάλεια και την ποιότητα ζωής των κατοίκων.
Μέσα από την ερευνητική αυτή πρωτοβουλία, η DIMAND επιδιώκει να συμβάλει στην παραγωγή και διάχυση επιστημονικής γνώσης, αλλά και στην ανάδειξη εφαρμόσιμων προτάσεων για τη δημιουργία πιο πράσινων, λειτουργικών και ανθεκτικών πόλεων. Παράλληλα, υπογραμμίζεται ο καθοριστικός ρόλος της επιστημονικής τεκμηρίωσης και της συνεργασίας στον σχεδιασμό του αστικού περιβάλλοντος του μέλλοντος.
Ο βιοκλιματικός σχεδιασμός στην ανάπτυξη ακινήτων
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται το Kaizen Campus, το οποίο διαθέτει πιστοποίηση LEED Gold, καθώς και τα έργα HUB 26 και η ανάπλαση των πρώην εγκαταστάσεων του ζυθοποιείου ΦΙΞ, στη δυτική είσοδο της Θεσσαλονίκης.
Αναφορά γίνεται επίσης στη νέα ανάπτυξη του ακινήτου ιδιοκτησίας του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδας (ΤΕΕ) στο Μαρούσι, η οποία αποτελεί παράδειγμα ολοκληρωμένου βιοκλιματικού σχεδιασμού, συνδυάζοντας τη δημιουργία σύγχρονων κτηριακών υποδομών με την περιβαλλοντική αναβάθμιση του περιβάλλοντος χώρου.
Η αξιοποίηση της επιστημονικής γνώσης στην πράξη αποτελεί βασική προϋπόθεση για τη μετάβαση σε ένα πιο βιώσιμο μοντέλο αστικής ανάπτυξης. Σε αυτή την κατεύθυνση, η DIMAND συνδυάζει την κατασκευή σύγχρονων βιοκλιματικών κτηρίων με την υλοποίηση αστικών αναπλάσεων, την επανάχρηση του υφιστάμενου κτηριακού αποθέματος και την υποστήριξη ερευνητικών πρωτοβουλιών, υιοθετώντας μια συνολική προσέγγιση βιωσιμότητας που ξεπερνά τα όρια κάθε μεμονωμένου ακινήτου.
