Το όνομα Οδυσσέας είναι από εκείνα που έχουν συνδεθεί τόσο έντονα με έναν μυθικό ήρωα, ώστε δύσκολα μπορεί κανείς να τα ακούσει χωρίς να σκεφτεί αμέσως την Ιθάκη, την Οδύσσεια και το πολυτάραχο ταξίδι της επιστροφής. Πίσω όμως από το όνομα του πιο διάσημου βασιλιά της Ιθάκης κρύβεται μια ενδιαφέρουσα ιστορία, καθώς η ακριβής προέλευσή του δεν είναι απολύτως ξεκάθαρη.
Στην αρχαία ελληνική παράδοση, το όνομα Οδυσσεύς συνδέθηκε με το ρήμα «ὀδύσσομαι», που αποδίδεται ως «οργίζομαι», «μισώ» ή «είμαι οργισμένος εναντίον κάποιου». Ο ίδιος ο Όμηρος δίνει μια σχετική εξήγηση μέσα στην Οδύσσεια, παρουσιάζοντας τον παππού του ήρωα, τον Αυτόλυκο, να εξηγεί ότι έδωσε στο παιδί το όνομα Οδυσσέας επειδή είχε βρεθεί αντιμέτωπος με πολλούς ανθρώπους που τον είχαν εξοργίσει.
Η σύνδεση αυτή ταιριάζει, με έναν τρόπο, και με τη μοίρα του ήρωα. Ο Οδυσσέας πέρασε μεγάλο μέρος της ζωής του μέσα σε συγκρούσεις, αντιπαραθέσεις και δοκιμασίες. Η επιστροφή του από την Τροία δεν ήταν μια απλή διαδρομή προς την πατρίδα, αλλά μια περιπέτεια που κράτησε δέκα χρόνια και τον έφερε αντιμέτωπο με θεούς, τέρατα, θαλασσινούς κινδύνους και ανθρώπους που προσπάθησαν να τον εμποδίσουν να φτάσει στον προορισμό του.
Οδυσσέας: Ο βασιλιάς της Ιθάκης
Ο Οδυσσέας ήταν ο βασιλιάς της Ιθάκης και σύζυγος της Πηνελόπης, με την οποία απέκτησε τον Τηλέμαχο. Στην παράδοση του Ομήρου ξεχωρίζει όχι τόσο για τη σωματική του δύναμη όσο για την εξυπνάδα, την επινοητικότητα και την ικανότητά του να βρίσκει λύσεις ακόμη και στις πιο δύσκολες καταστάσεις.
Άλλωστε, χαρακτηριστικό είναι το επίθετο που τον συνοδεύει διαρκώς στα ομηρικά έπη: «πολύτροπος». Ο χαρακτηρισμός αυτός έχει αποδοθεί με διαφορετικούς τρόπους, όμως παραπέμπει σε έναν άνθρωπο με πολλές πλευρές και πολλούς τρόπους να αντιμετωπίζει τα προβλήματα. Και αυτή ακριβώς είναι η εικόνα που έχει μείνει μέχρι σήμερα για τον Οδυσσέα.
Στον Τρωικό Πόλεμο θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους Αχαιούς ηγέτες και η παράδοση του αποδίδει κεντρικό ρόλο στην επινόηση του Δούρειου Ίππου, με τον οποίο οι Έλληνες κατάφεραν τελικά να εισέλθουν στην Τροία.
Μετά την πτώση της πόλης αρχίζει το μεγάλο ταξίδι του. Ο Οδυσσέας θα βρεθεί στους Κίκονες, στους Λωτοφάγους και στη χώρα των Κυκλώπων, όπου θα αντιμετωπίσει τον Πολύφημο. Θα περάσει από το νησί της Κίρκης, θα κατέβει στον Άδη, θα ακούσει το τραγούδι των Σειρήνων και θα βρεθεί αντιμέτωπος με τη Σκύλλα και τη Χάρυβδη.
Ακόμη και όταν καταφέρνει να φτάσει στο νησί της Καλυψώς, η επιστροφή του εξακολουθεί να καθυστερεί. Τελικά, ύστερα από χρόνια περιπλάνησης, θα επιστρέψει στην Ιθάκη, όπου θα χρειαστεί να αντιμετωπίσει μια διαφορετική μάχη: τους μνηστήρες που έχουν κατακλύσει το παλάτι του και διεκδικούν την Πηνελόπη.
Ένα όνομα που έγινε σύμβολο
Ο Οδυσσέας δεν έμεινε γνωστός μόνο ως ο βασιλιάς μιας μικρής νησιωτικής επικράτειας. Το όνομά του ξεπέρασε τα όρια της αρχαίας ελληνικής μυθολογίας και έγινε συνώνυμο του ανθρώπου που περιπλανιέται, δοκιμάζεται και τελικά επιστρέφει στον τόπο του.
Γι’ αυτό και η «Οδύσσεια» δεν αφορά μόνο ένα ταξίδι στη θάλασσα. Η λέξη χρησιμοποιείται μέχρι σήμερα για να περιγράψει μια μακρά και δύσκολη περιπέτεια, γεμάτη εμπόδια και απρόβλεπτες ανατροπές.
Και ίσως αυτός είναι ένας από τους λόγους που ο Οδυσσέας εξακολουθεί να γοητεύει τόσο πολύ. Δεν παρουσιάζεται ως ένας αλάνθαστος ήρωας. Είναι ένας άνθρωπος που κάνει λάθη, παρασύρεται, φοβάται, εξαπατά και εξαπατάται, αλλά διαθέτει την επιμονή να συνεχίσει.
Πάνω απ’ όλα, όμως, έχει έναν προορισμό: την Ιθάκη.
Έτσι, το όνομα Οδυσσέας συνδέθηκε με την περιπέτεια, την ευφυΐα, την αντοχή και, τελικά, με την ίδια την ιδέα της επιστροφής στην πατρίδα.
