Οι ταινίες «Λατέρνα, φτώχεια και φιλότιμο» και «Λατέρνα, φτώχεια και γαρύφαλλο» δεν αποτελούν απλώς δύο από τις μεγαλύτερες εμπορικές και καλλιτεχνικές επιτυχίες της χρυσής εποχής του ελληνικού κινηματογράφου. Συνδέθηκαν με μερικά από τα σημαντικότερα ονόματα της μεγάλης οθόνης, όπως ο Βασίλης Αυλωνίτης, ο Μίμης Φωτόπουλος, η Τζένη Καρέζη και ο Αλέκος Αλεξανδράκης, οι οποίοι χάρισαν στο κοινό δύο ιστορίες που παραμένουν διαχρονικές, γεμάτες χιούμορ, συγκίνηση και ανθρωπιά.
Πέρα όμως από τους σπουδαίους πρωταγωνιστές, υπήρχε ακόμη ένας «ήρωας» που άφησε ανεξίτηλο το αποτύπωμά του στις δύο ταινίες: η λατέρνα. Το χαρακτηριστικό μουσικό όργανο εξελίχθηκε σε βασικό στοιχείο της αφήγησης και σε ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα σύμβολα του ελληνικού κινηματογράφου.
Η επιτυχία του «Λατέρνα, φτώχεια και φιλότιμο» ήταν τόσο μεγάλη, ώστε οδήγησε, δύο χρόνια αργότερα, στη δημιουργία του «Λατέρνα, φτώχεια και γαρύφαλλο», του πρώτου σίκουελ στην ιστορία του ελληνικού κινηματογράφου. Σχεδόν επτά δεκαετίες μετά, οι δύο ταινίες εξακολουθούν να συγκινούν τις νεότερες γενιές, ενώ πολλοί αναρωτιούνται τι απέγινε η αυθεντική λατέρνα που πρωταγωνίστησε και στα δύο κινηματογραφικά έργα.
Ας τα πάρουμε με τη σειρά…
Λατέρνα, φτώχεια και φιλότιμο
Αρχικά η ταινία επρόκειτο να έχει τον τίτλο «Ρομβία, φτώχεια και όνειρα», ενώ η δημιουργία της συνοδεύτηκε από έντονη διαφωνία ανάμεσα στον Αλέκο Σακελλάριο και τον Γιώργο Τζαβέλλα σχετικά με την πατρότητα της ιδέας της λατέρνας ως βασικού στοιχείου της ιστορίας. Οι δύο δημιουργοί εργάζονταν τότε για τον Φιλοποίμενα Φίνο, ο οποίος υποστήριζε ότι οι ταινίες που σχεδίαζαν θα είχαν διαφορετική πλοκή. Τελικά, ο Τζαβέλλας δεν προχώρησε ποτέ στη δική του κινηματογραφική εκδοχή.
Ο Φίνος είχε αρχικά σοβαρές επιφυλάξεις για τις επιλογές των πρωταγωνιστών. Δεν επιθυμούσε τη συμμετοχή του Βασίλη Αυλωνίτη, θεωρώντας ότι οι συνεχείς εμφανίσεις του σε ταινίες χαμηλότερης εμπορικής απήχησης είχαν επηρεάσει το κινηματογραφικό του προφίλ. Αντίστοιχα, αντιμετώπιζε με επιφύλαξη και την Τζένη Καρέζη, εκτιμώντας λανθασμένα ότι ο στραβισμός της θα φαινόταν έντονα στον φακό. Ο Σακελλάριος, ωστόσο, επέμεινε στις επιλογές του και δικαιώθηκε.
Εκείνη την περίοδο ο Μίμης Φωτόπουλος αποτελούσε έναν από τους πιο εμπορικούς ηθοποιούς της εποχής και ήταν ο πρώτος που υπέγραψε συμβόλαιο αποκλειστικής συνεργασίας με τη Φίνος Φιλμ. Παράλληλα, ο Αλέκος Αλεξανδράκης, αν και εμφανίζεται σε μικρό ρόλο, αμείφθηκε σαν πρωταγωνιστής, καθώς ο Φίνος επιθυμούσε διακαώς τη συμμετοχή του. Ιδιαίτερη λεπτομέρεια της παραγωγής ήταν και η επιλογή του Σακελλάριου να χρησιμοποιήσει πραγματικές Ρομά στις σκηνές του χορού, απορρίπτοντας επαγγελματία χορογράφο και χορεύτριες.
Η ταινία έκανε πρεμιέρα στις 12 Δεκεμβρίου 1955 και αναδείχθηκε δεύτερη εμπορικότερη της χρονιάς, πίσω μόνο από τη «Στέλλα» με τη Μελίνα Μερκούρη. Η μεγάλη επιτυχία της οδήγησε τον Φιλοποίμενα Φίνο και τον Αλέκο Σακελλάριο στην απόφαση να δημιουργήσουν, δύο χρόνια αργότερα, τη συνέχεια της ιστορίας με τίτλο «Λατέρνα, φτώχεια και γαρύφαλλο», το πρώτο σίκουελ στην ιστορία του ελληνικού κινηματογράφου.
Στον δρόμο γνωρίζουν την Καίτη, μια νεαρή γυναίκα που έχει εγκαταλείψει το σπίτι της για να αποφύγει έναν αναγκαστικό γάμο. Όταν πληροφορούνται ότι ο πατέρας της προσφέρει αμοιβή σε όποιον τη βρει, σκέφτονται αρχικά να την παραδώσουν. Η ανθρωπιά τους όμως υπερισχύει και αποφασίζουν να τη βοηθήσουν να συναντήσει τον αγαπημένο της. Στο τέλος συμβάλλουν στην αποκατάσταση των σχέσεών της με τον πατέρα της και λαμβάνουν την αμοιβή που είχε προκηρυχθεί.
Λατέρνα, φτώχεια και γαρύφαλλο
Η εμπορική επιτυχία του πρώτου έργου έκανε σχεδόν αυτονόητη την απόφαση για τη συνέχεια. Ο Σακελλάριος έπεισε τον Φιλοποίμενα Φίνο να προχωρήσουν στη νέα παραγωγή, διατηρώντας αναλλοίωτη τη βασική δημιουργική ομάδα.
Η ταινία γυρίστηκε σε διάφορα σημεία της Αττικής, με χαρακτηριστικές εξωτερικές σκηνές στο Μικρολίμανο και στο Τζάνειο Νοσοκομείο Πειραιά. Η πρεμιέρα πραγματοποιήθηκε την 1η Απριλίου 1957 και η ανταπόκριση του κοινού ήταν ιδιαίτερα θερμή, καθώς έκοψε 113.641 εισιτήρια και κατέλαβε την τρίτη θέση ανάμεσα στις 30 ελληνικές παραγωγές της κινηματογραφικής περιόδου.
Το στοιχείο που ξεχώρισε ήταν ότι όλοι σχεδόν οι ηθοποιοί της πρώτης ταινίας επέστρεψαν στους ίδιους ρόλους, ακόμη και όσοι είχαν μικρές εμφανίσεις, διατηρώντας τη συνέχεια της ιστορίας. Η ταινία προβλήθηκε για πρώτη φορά από την ελληνική τηλεόραση στις 15 Νοεμβρίου 1975 μέσω της ΥΕΝΕΔ.
Όταν ο Παυλάρας αρρωσταίνει, ο Πετράκης αναγκάζεται να πουλήσει κρυφά τη λατέρνα για να καλύψει τα έξοδα της θεραπείας του. Η απόφαση αυτή γίνεται αιτία έντονης σύγκρουσης μεταξύ των δύο φίλων, ενώ παράλληλα προσπαθούν να εντοπίσουν την Καίτη, η οποία αντιμετωπίζει πλέον σοβαρά προβλήματα στην προσωπική της ζωή. Με τη βοήθειά τους θα καταφέρει να ξαναβρεί τον σύζυγό της και να αποκαταστήσει την οικογένειά της, ενώ εκείνη με τη σειρά της θα σταθεί στο πλευρό των δύο λατερνατζήδων, ανταποδίδοντας την πολύτιμη βοήθεια που της είχαν προσφέρει.
Πού βρίσκεται σήμερα η θρυλική λατέρνα;
