Τα μυαλά σου και μια λίρα και του μπογιατζή ο κόπανος. Καθημερινά μπορεί να χρησιμοποιούμε λέξεις που έχουν τουρκική προέλευση και δεν προκαλεί έκπληξη, αφενός επειδή η Τουρκοκρατία κράτησε 400 χρόνια και αφετέρου επειδή και αυτοί χρησιμοποιούν λέξεις με ελληνική προέλευση. Προκαλεί, όμως, έκπληξη η ιστορία για το πώς βγήκε η φράση «τα μυαλά σου και μια λίρα και του μπογιατζή ο κόπανος», η οποία «γεννήθηκε» εκείνη την εποχή, στην Τουρκοκρατία, έχοντας για πρωταγωνιστή έναν Αλβανό που ζούσε στην Αθήνα…
Αλίμονο στους νέους: Πού ήταν το σπίτι που έμενε η Μάρω Κοντού και τι βρίσκεται εκεί σήμερα
Πώς βγήκε η φράση «Τα μυαλά σου και μια λίρα και του μπογιατζή ο κόπανος»
Είναι χαρακτηριστικό, άλλωστε, το γεγονός ότι ο λόρδος Βύρωνας που τον γνώρισε από κοντά, έκανε λόγο στα γραπτά του για έναν άνθρωπο που έμοιαζε με δαίμονα που ξεπήδησε από την κόλαση. Όσο ψηλός ή άσχημος ή τρομακτικός κι αν ήταν, όμως, τη διαφορά σε ό,τι αφορά την ιστορία μας, την έκανε κάτι άλλο: Το γεγονός ότι δεν ήταν και πολύ έξυπνος. Για την ακρίβεια, ο θρύλος τον θέλει να ήταν τόσο κουτός, ας το πούμε έτσι, ώστε να μην μπορεί να καταλάβει ότι πολλοί Έλληνες τον ξεγελούσαν δίνοντάς του μπρούτζινες δεκάρες τις οποίες προηγουμένως είχαν γυαλίσει προκειμένου αυτές να μοιάζουν χρυσές.
Έτσι, από τη στιγμή που δεν τον έλεγες και τέρας ευφυίας, μάλλον δεν είχαν και τόση σημασία οι απειλές του ότι θα σπάσει το κεφάλι όποιου δεν τον πληρώσει, χτυπώντας τον με τον κόπανο που κρατούσε στα χέρια του κατά τη διάρκεια της εργασίας του. Συνδέοντας, επομένως, όλα τα χαρακτηριστικά τόσο του συγκεκριμένου Αλβανού όσο και της ιστορίας, η φράση δεν άργησε να βγει. Μια φράση, η οποία χρησιμοποιείται για να περιγράψει τους ελαφρόμυαλους. Και το «μπαγιατζής», προκύπτει από το «Βογιατζής», το επώνυμο του Αλβανού που βοήθησε, άθελά του, ώστε να βγει η φράση «τα μυαλά σου και μια λίρα και του μπογιατζή ο κόπανος», η οποία χρησιμοποιείται μέχρι σήμερα.
Τα… Αλώνια της Αθήνας και η Πλατεία Ψυρρή
Ταξίδια στην Ελλάδα
«Μην είδατε τον Παναγή»: Πώς βγήκε η φράση
«Κουτσοί, στραβοί στον Άγιο Παντελεήμονα»: Πώς βγήκε η φράση
Οδός Ακαδημίας 58: Τι κρύβεται πίσω από την βαριά πόρτα του ιστορικού κτιρίου;
Ακολουθήστε το exploringgreece.tv σε Instagram και Facebook
Συχνές Ερωτήσεις
Η φράση προέρχεται από την εποχή της Τουρκοκρατίας και σχετίζεται με έναν Αλβανό συλλέκτη φόρων ονόματι Κιουλάκ Βογιατζή που ζούσε στην Αθήνα. Ήταν ένας ψηλός, τρομακτικής εμφάνισης άνθρωπος που μάζευε το χαράτσι (κεφαλικό φόρο) από σπίτι σε σπίτι με έναν κόπανο στα χέρια του.
Το «μπογιατζής» προέρχεται από το επώνυμο του Αλβανού Κιουλάκ Βογιατζή. Η φράση χρησιμοποιήθηκε για να περιγράψει ανθρώπους με ελαφρά μυαλά και κατά τη διαδοχή των αιώνων το όνομα μετατράπηκε σε «μπογιατζής».
Ο Κιουλάκ Βογιατζής ήταν σχεδόν δύο μέτρα ψηλός (ενδεχομένως και πιο ψηλός), με απωθητική εμφάνιση που προκαλούσε φόβο. Ωστόσο, σύμφωνα με τον θρύλο, δεν ήταν και ιδιαίτερα έξυπνος, γεγονός που επιτρέπει στους Έλληνες να τον εξαπατούν δίνοντάς του χάλκινες δεκάρες γυαλισμένες να μοιάζουν χρυσές.
Ο Κιουλάκ Βογιατζής ζούσε και εργαζόταν σε περιοχές που είναι γνωστές σήμερα ως Θησείο (παλιά λεγόταν Αλώνια, όπου υπήρχαν πραγματικά αλώνια στη σημερινή πλατεία Θησείου) και πλατεία Ψυρρή (που πήρε το όνομά της από την οικογένεια Ψυρρή από τα Ψαρρά).
Το χαράτσι ήταν ένας καθιερωμένος κεφαλικός φόρος που επιβαλλόταν στους Έλληνες κατά την εποχή της Τουρκοκρατίας. Ο Βογιατζής ήταν αυτός που πήγαινε από σπίτι σε σπίτι για να συλλέξει αυτόν τον φόρο με απειλές και τον κόπανο που κρατούσε στα χέρια του.
